LT EN DE PL


Do Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO
Do Komisji Narodowej Litwy UNESCO
Do Prezydenta Republiki Litewskiej Waldasa Adamkusa
Do Przewodniczącego Sejmu Republiki Litewskiej Viktorasa Muntianasa
Do Premiera Republiki Litewskiej Gediminasa Kirkilasa



W SPRAWIE NISZCZENIA DZIEDZICTWA W MIASTACH LITWY
List otwarty

01


Aukštybiniai pastatai jau sudarkė per amžius susiklosčiusius Klaipėdos ir Vilniaus miestovaizdžius.
 
02

Vilniaus panorama.
 
03

"K" ir "D" istoriniame Klaipėdos centre.
 
04

Vilnius, aukštybinis pastatas Savanorių g. 1
 
05

Kaunas: "Akropolis" ir Karmelitų bažnyčios šventorius.
 
06

Vilnius, prekybos centras Gedimino pr. 9, prie šv. Jurgio bažnyčios.
 
07

Vilnius, Subačiaus g. 11.
 
08

Kauno senamiestis.
 
09

Vilnius.
 
10

Klaipėda
 
11

Klaipėda, 2006 metų pavasaris.
 
12

Klaipėda, 2007-ieji. Senamiestyje, Vitės kvartale, iki pirmo aukšto nugriauta 1864 metais statyta Ferdinando aikštės mokykla.
 
13

 
14

Klaipėdos dujų fabrikas.
 
15

 
16

2005-ieji, Vilnius. Protesto akcija „Parduota“
 
17


Historia miasta charakterystycznego dla cywilizacji zachodniej, a tym samym i samorządu miasta na Litwie jest tworzona już 755 lat – od roku 1252-ego, kiedy to rozpoczęto budowę Kłajpedy. Rosnące miasta, z biegiem czasu ogarniając obok znajdujące się osiedla, dwory i miejsca zadrzewione stały się schroniskiem wszechstronnego dziedzictwa. W nich rozszerzała się wielopostaciowa kultura – obok współżyły etniczne grupy Litwinów, Niemców, Polaków, Żydów i inne. To tworzyło unikalne, niepowtarzalne oblicze miast Litwy i różnorodność dziedzictwa. Jednak w dni dzisiejsze dla tej swoistej tradycji zaistniało zagrożenie zniszczenia.

Z powodu niedojrzałości młodej demokracji, wpływu dużego biznesu na instytucje samorządowe i państwowe rozwój urbanistyczny na Litwie obrał szczególnie agresywną formę, nieodpowiadającą zasadom zgranego rozwoju i zgubną dla swoistości kulturowej kraju. Rozumiejąc inwestycje jedynie jako źródło dobrego zysku, a interesy publiczne ofiarując w zamian za grupowe i osobiste, jest kaleczony i niszczony krajobraz kulturowy, wartości archeologiczne i architektoniczne.

Wysokościowe budynki już skaziły widok miasta Kłajpedy i Wilna, które powstawały przez wieki.

Nie mała ilość tych budów odbywała się z jawnym omijaniem norm prawnych. W historycznym centrum Kłajpedy "drapacze chmur" są zbudowane nielegalnie, a następnie ulegalizowane. Pomimo, że Komitet Dziedzictwa Światowego w roku 2005 ostrzegał o negatywnym wpływie budynków wysokościowych na bezpieczeństwo UNESCO ogółu wizualnego starówki Wilna, na to strzeżenie w sumie nie zareagowano. Wadliwa tendencja trwa – jeden z nowych drapaczy chmur szczególnie oszpecił panoramę historyczną. Ostatnio władze wileńskie zatwierdziły ogólny plan miasta, gdzie strefa ochrony Starówki została jeszcze bardziej zmniejszona.
Strukturę urbanistyczną starych miast Litwy kaleczy inwazja dużych centrów handlowych – są one zbudowane na starówkach Telsz, Marijampola i Wilna oraz w centrum Kowna, przy samym barokowym kościele Karmelitów. Agresywne budowle w historycznych częściach miast i ich sferach ochrony stały się normą.

Na starówce w Kłajpedzie na cmentarzach najstarszych kościołów oraz na grobach najsłynniejszych osobowości regionu planuje się budować hotel. Według nowego planu miasta Kłajpedy historyczny kwartał Vitės planuje się zabudować domami dziewięciopiętrowymi, po unieważnieniu trybu ochrony ważnego na przedtem na tym terytorium – w ten sposób są ignorowane wartości dziedzictwa morskiego. Są tworzone warunki dla agresji urbanistycznej, władze Kłajpedy zmniejszyły granice części historycznej i starówki.

Masywnie kopiąc garaże podziemne w historycznych częściach miast i przygotowując place budowlane, po barbarzyńsku są niszczone wartości archeologiczne. Wyjątkowy afront – linia tramwajowa, którą według ogólnego planu Wilna planuje się puścić prze starówkę chronioną przez UNESCO. Tę decyzję negatywnie ocenił ICOMOS komitet Litwy, tym czasem Komitet Dziedzictwa Światowego o niej nie był poinformowany.

Nieograniczony rozwój agresywny zainspirował wybuch o wyjątkowej brutalności – w Kłajpedzie za ubiegły rok zburzono 3 historyczne budynki.

Tym czasem dla restaurowania na Litwie udziela się szczególnie mało uwagi – nie dawno oficjalnie uznano, że duża część budynków starówki Kowna jest w stanie awaryjnym. Rekonstruując i dostosowując budynki historyczne dla komercji, masowo są niszczone autentyczne wnętrza i przestrzenie wewnętrzne. Po niesieniu Instytutu Restaurowania Pomników, jakość restaurowania stała się szczególnie zła – dziś to zwyczajne, że przygotowując projekty nawet nie są przeprowadzane konieczne badania naukowe obiektu dziedzictwa. Unikalne freski 16-wieczne parafialnego kościoła w Trokach były znalezione „przypadkowo”: projekt przygotowano nie przeprowadzając przedtem badań, dlatego warstwę z freskami planowano zdejmować.

Tu przedstawiona tylko nieduża część przykładów, potwierdzających stosunek do dziedzictwa kulturowego i do tendencji agresywnego rozwoju na Litwie. We wszystkich wymienionych wypadkach – za wyjątkiem placu szkoły Ferdynanda – kaleczenie i niszczenie dziedzictwa uprawomocnili urzędnicy samorządów, instytucji ochrony dziedzictwa i eksperci.

Zazwyczaj zdanie społeczeństwa jest lekceważone. Plany ogólne Wilna i Kłajpedy, w których przewidziano rozwój agresywny, władze tych miast zatwierdzili nie zwracając żadnej uwagi na protesty organizacji społecznych. Sądy Litwy nie udzielają prawa obywatelom bronić interesów społecznych w sądzie – nie jest ono odpowiednio ustalone w systemie prawnym kraju. Korzystając z tego niektórzy przedsiębiorcy próbują zastraszyć obywateli, którzy odważyli się bronić przed zniszczeniem wartości ważne dla społeczeństwa. Wypadek kina “Lietuva”, gdy spółka rozwojowa przedstawiła obywatelom powództwo dlatego, że zwrócili się oni do sądu – granica, z powodu której powstaje pytanie, o koncepcji praw obywatelskich i demokracji na Litwie.

Wstępując do Unii Europejskiej Litwa przyjęła odpowiedzialność za krzewienie wartości tworzących podstawę kultury europejskiej i przestrzeganie zachodnich ustaw. Dziedzictwo kulturowe nasze państwo nazwało jako własny garant równości narodowej. W "Ustawie o podstawach ochrony narodowej” określony on został jako obiekt ochrony narodowej wraz z takimi podstawowymi wartościami jak prawa ludzkie i obywatelskie, wolność oraz bezpieczeństwo osobowe, wolność narodowa, niezależność państwowa, ustrój konstytucyjna oraz integralność terytorialna.

Głosujemy za nowoczesne miasta, które są tworzone na podstawie zasad składnego rozwoju – rozwijając, lecz nie niszcząc identyczność kulturową. Uważamy, że inwestycje muszą być skierowane nie na rujnowanie, lecz na twórczość, zapewniając przedłużenie tradycji europejskiej, tworzonej w ciągu 755 lat i przekazanie wartości dla przyszłych pokoleń. Dlatego żądamy:

• Zapewnić, że będą przestrzegane zobowiązania międzynarodowe, które Litwa przyjęła ratyfikując Konwencję w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego, Europejską Konwencję Krajobrazową, Konwencja o ochronie dziedzictwa architektonicznego Europy, Europejska Konwencja o ochronie dziedzictwa archeologicznego

• Brać się niezwłocznie środków, aby została zatrzymana agresywna urbanizacja i niszczenie dziedzictwa kulturowego. Konieczne są systematyczne zmiany w dziedzinie ochrony dziedzictwa – surowsza odpowiedzialność za kaleczenie i niszczenia dziedzictwa, niezależna instytucja nadzoru, niezależny i czysty system eksportowania i inne.

• Zapewnić, że w systemie prawnym Litwy będzie ustalone prawo organizacji społecznych i obywateli aby bronić w sądzie interesów społecznych, tak że i w dziedzinie ochrony dziedzictwa

Zapraszamy szefów państwa wyrazić swój pogląd na stan narodowego dziedzictwa kulturowego i możliwości społeczeństwa aby bronić interesy społeczne.

Również zwracamy się do Komitetu Dziedzictwa Światowego z prośbą ocenić plany, które planuje się realizować na obiektach Litwy chronionych przez UNESCO, wpisanych do listy Dziedzictwa Światowego:

• Linia tramwajowa, którą planują się puścić przez starówką Wilna
• Przebudowania urbanistyczne, które są przewidziane na Mierzeji Kurońskiej. Obecnie są przygotowywane przez samorząd Neringi ogólny i strategiczny plany oraz nowy plan przebudowania Mierzeji Kurońskiej – ponieważ unikalny krajobraz kulturowy Mierzeji Kurońskiej już poniósł szkody z powodu tendencji agresywnej urbanizacji, część społeczeństwa jest niespokojna, że we wspomnianych planach planuje się te tendencje zatwierdzić. Prosimy szczególną uwagę zwrócić na plany o uprawomocnieniu i zakończeniu lotniska.

Alternatywna Komisja Dziedzictwa Kulturowego, którą tworzy 17 organizacji społecznych i ruchów.

(Wspólnota miłośników Mierzeji Kurońskiej, Klub historii morskiej i kultury Republiki Litewskiej „Budys", asocjacja zamków i dworów Litwy, Ruch zielonych Litwy, Fundusz kultury i dziedzictwa M. K. Čiurlionisa, Grupa inicjatorów miasta Kłajpedy, Klub ochrony przyrody i dziedzictwa kulturowego w Szawlach „Aukuras“, Towarzystwo historyczne Kowna, Wspólnota centrum Kowna, Nieformalny ruch ochrony dziedzictwa w Poniewieżu, Wspólnota Zwierzyńca, Wspólnota Pilaitė, Asocjacja niezależnych wspólnot Wilna, Społeczna Komisja ochrony środowiska przy Samorządzie miasta Wilna, Społeczna Komisja rozwoju miasta przy Samorządzie miasta Wilna, Spółka Jawna VšĮ „Plėtros konsultacijos", Nieformalny Ruch „za Litwę bez cudzysłowu”
Stowarzyszenie Obywateli Litwy
Obywatele i wychodźcy Republiki Litewskiej i miast Litwy


Załączamy listę obywateli Litwy i krajów zagranicznych, którzy akceptują ten apel.

Ja, niżej podpisany / -na zgadzam się z apelem „W sprawie niszczenia dziedzictwa w miastach Litwy”, adresowanego do Światowego Komitetu Dziedzictwa UNESCO, Narodowej Komisji Litwy UNESCO, Prezydenta Republiki Litewskiej Valdasa Adamkusa, Przewodniczącego Sejmu Republiki Litewskiej Viktorasa Muntianasa i Premiera Republiki Litewskiej Gedyminasa Kirkilasa. Podpisując się zgadzam się z tym, że tu znajdujące się moje dane osobowe, także adres poczty elektronicznej były doręczone do adresatów.




1